BLOG
Veelvoorkomende kenmerken van hoogbegaafdheid

Iets meer dan 2% van de Nederlanders is hoogbegaafd. Hun IQ is gelijk aan of hoger dan de (arbitraire) grens van 130 punten. Het IQ an sich staat inmiddels steeds vaker ter discussie. Steeds meer deskundigen die zich met dit onderwerp bezighouden gebruiken de definitie van Maud van Thiel. Zij stelt dat een hoogbegaafde een snelle en slimme denker is, die complexe zaken aankan. Autonoom, nieuwsgierig en gedreven van aard. Een sensitief en emotioneel mens, intens levend. Hij of zij schept plezier in creëren. De persoon moet een bovengemiddeld IQ hebben maar dat hoeft niet per se 130 of hoger te zijn.

Hoogbegaafden zijn er in alle soorten en maten maar onderscheiden zich van mensen met een normaal IQ door hun ‘zijn’, waarnemen, denken, reageren en handelen. Hoogbegaafdheid heeft naar alle waarschijnlijkheid een fysieke grondslag, namelijk een heel scherp afgesteld neurologisch systeem.

Misverstanden

Er zijn veel misverstanden over hoogbegaafdheid. Niet iedere hoogbegaafde is succesvol, flitst door de universiteit of gaat vlekkeloos door het leven. Ook zonder zichtbare prestaties, diploma’s of een positie van aanzien kan iemand hoogbegaafd zijn, mits deze persoon over een aantal specifieke kenmerken beschikt. Ook is een hoogbegaafde geen übermensch die alles kan, nooit problemen heeft en alles weet. Net als ieder ander hebben hoogbegaafden hun eigen sterktes en zwaktes.

Kenmerken/signalen

Geen enkele hoogbegaafde is hetzelfde, er bestaat ook onder hoogbegaafden een grote heterogeniteit. Toch is er vaak wel sprake van een opsomming van typische kenmerken. Signalen die kunnen wijzen op hoogbegaafdheid zijn onder andere:

  • Moeite hebben met autoriteit en leiding
  • (Al jong) abstract denken
  • Asynchrone ontwikkeling
  • Regelmatig of vaak conflicten hebben
  • Ongeduld richting zichzelf en anderen
  • Als kind veel vragen stellen die niet passen bij de leeftijd
  • Zich dom voelen en onderpresteren
  • Top-down denken, denken vanuit een geheel
  • Non-conformistisch denken en handelen, moeite met aanpassen
  • Inhoudsloze gesprekken/smalltalk kosten veel energie of worden vervelend gevonden
  • Vaak nergens bij (kunnen) horen, anders of vreemde eend zijn, zich bewust terugtrekken
  • Zoekt als kind ontwikkelingsgelijken (oudere kinderen)
  • Worstelen met of bewust bezig zijn met existentiële thema’s
  • Veel verder kunnen doordenken
  • Snel verveeld zijn
  • Snelle associatieve gedachtegang
  • Rationeel benaderen van problemen
  • Snel verbanden kunnen leggen
  • Grote behoefte hebben aan autonomie
  • Creativiteit
  • Verzanden in details
  • Communiceren op inhoudsniveau en in mindere mate of zelfs niet op betrekkingsniveau
  • Gericht zijn op creëren
  • Niet kunnen stoppen met denken
  • Veel tegelijk en door elkaar doen
  • Hoog kennisniveau/veel weten over verschillende onderwerpen
  • Snel denken en snel (en veel) praten
  • Veel energie
  • Allergieën en/of (over)gevoeligheid voor medicatie, stoffen, fel of flikkerend licht etc.
  • Loyaal en trouw
  • Veel verschillende (korte) banen hebben of juist vastlopen in werk
  • Niet kunnen aarden op hogeschool of universiteit, vastlopen in het onderwijssysteem
  • Onconventionele keuzes in het leven (niet willen samenwonen, het ontbreken van een kinderwens etc.)
  • Hekel hebben aan herhaling
  • Levendige fantasie
  • Gevoelens en emoties van anderen ‘oppikken’
  • Veel waarde hechten aan rechtvaardigheid, integriteit, moraal en ethiek
  • Stemmingsproblemen, angstgevoelens en prikkelgevoeligheid
  • Enorme behoefte aan intellectuele prikkels en uitdaging (kennishonger)
  • Lichamelijke of psychische klachten als gevolg van verveling of gebrek aan uitdaging
  • Onzekerheid over eigen vermogens
  • Zorgen en tobben, er zijn altijd wel beren op de weg…
  • Excelleren in een omgeving met veel vrijheid, minder goed uit de verf komen in een vast kader…
  • Serieus en/of filosofisch ingesteld zijn
  • Gezondheidsklachten worden intenser ervaren
  • Problemen met executieve functies zoals plannen, organiseren en concentreren
  • Snel gefrustreerd zijn
  • Herhaaldelijk vastlopen in liefdesrelaties of vriendschappen

Hoogbegaafdheid in een notendop

Hoogbegaafden kenmerken zich vaak door de volgende kenschetsen (van Thiel).

  • Hoogintelligent (denken)
  • Autonoom (zijn)
  • Hoogsensitief (waarnemen)
  • Rijk geschakeerd gevoelsleven (voelen)
  • Gedreven en nieuwsgierig (willen)
  • Scheppingsgericht (doen)
  • Complex, snel, intens en creatief

Onderzoek

Herken je je in bovenstaande kenmerken of signalen, dan wil dit niet direct zeggen dat je hoogbegaafd bent. Sommige kenmerken zijn bijvoorbeeld ook eigenschappen die voorkomen bij AD(H)D of autisme.

Bij vermoedens van hoogbegaafdheid of een bovengemiddelde intelligentie kan een psycholoog een IQ-test afnemen. Hiervoor wordt bij volwassenen de WAIS-4 IQ-test gebruikt. Bij kinderen wordt er vooral gebruik gemaakt van de Rakit-II of WISC-V (voorkeur).1 De uitslag van een IQ-test geeft een zekere mate van inzicht in iemands intelligentie, maar is niet heilig en absoluut.2 Daarnaast en zoals ik al eerder stelde: er is flinke discussie over de arbitraire grens van 130. Zo kan een uitslag van bijv. 127 punten met flink wat kenmerken uit bovenstaande opsomming wel degelijk wijzen op hoogbegaafdheid.

Een goede psycholoog of testafnemer kent de mogelijkheden en beperkingen van IQ-testen en kijkt naar het totaalbeeld. Het interpreteren van een IQ-test is ingewikkeld en voorbehouden aan goed geschoolde deskundigen. Tot slot: hoogbegaafdheid is geen diagnose of classificatie. Het is namelijk geen aandoening of stoornis.

Wil je meer betrouwbare informatie over hoogbegaafdheid? Bezoek dan de website van het Instituut Hoogbegaafdheid Volwassenen.

1 De Rakit-II valt over het algemeen hoger uit dan de WISC-V. Vergelijkbare prestaties kunnen leiden tot een verschil van 7 tot wel 13 IQ-punten. Bij vermoedens van hoogbegaafdheid bij kinderen gaat de voorkeur uit naar de WISC-V, die een bovengrens heeft van 160. Dit stellen niet alleen deskundigen zoals orthopedagogen en psychologen maar ook Pearson, uitgever van beide testen.

2 Zie ‘Het IQ en de intelligentie – de illusie van meten’ van klinisch psycholoog dr. Martine Delfos.

TAGS

Deel dit artikel

Selwyn Donia

Selwyn Donia

Veelzijdig • Bevlogen ondernemer sinds 2003 • Kennispartner & -deler • Werk, arbeidsmarkt, re-integratie, personeel, arbeidsongeschiktheid & sociale zekerheid • Arbeidsmarktcommunicatie • Webdesigner • Boekenwurm
Selwyn Donia

Selwyn Donia

Veelzijdig • Bevlogen ondernemer sinds 2003 • Kennispartner & -deler • Werk, arbeidsmarkt, re-integratie, personeel, arbeidsongeschiktheid & sociale zekerheid • Arbeidsmarktcommunicatie • Webdesigner • Boekenwurm

Wellicht vind je dit ook interessant!